برای جلوگیری از زخم بستر چه باید کرد


انواع زخم بستر

زخم بستر در اثر فشار حاصل از وزن، بر بافت های بدن و به دنبال نشستن یا خوابیدن طولانی مدت ایجاد می شود. ممکن است دربیماران بستری و یا افرادی که دچار محدودیت حرکتی هستند به یک کابوس تبدیل شود. در ظاهر شدن زخم های بستر، بسیاری از عوامل مرتبط با بیمار و محیط می توانند نقش مهمی ایفا کنند. با افزایش سن و ابتلای افراد مسن به بیماری آلزایمر و دمانس بسیاری از بیماری های مزمن که اغلب بیماران را به بستر وابسته می کتد، ابتلا به زخم بستر شایع است. زخم بستر بر اساس ویژگی های مختلف همچون شدت، عمیق، وسعت و ناحیه ایجاد شده دارای انواع و درجات مختلفی است. زخم بستر سطحی فقط در ناحیه پوست نفوذ کرده است. اما زخم بستر در صورت عفونی شدن به بافت نرم زیر پوست نیز نفوذ کرده و در صورت عدم رسیدگی به موقع و درمان، حتی به استخوان نیز نفوذ کرده و موجب ایجاد زخم های بزرگ و حفره ای می شود.


زخم بستر به علت رعایت نکردن عوامل زیر ایجاد می شود:

ایجاد فشار مداوم و طولانی مدت بستر به صورت متمرکز بر یک نقطه از بدن

اصطکاک

زخم شدن پوست ( پاره شدن پوست)

دما

رطوبت محیط، لباس و ملحفه بیمار (خیس ماندن پوست)

عدم رعایت بهداشت کافی

خطاهای مراقبتی و رفتاری ( پوزیشن های نادرست برای نشستن و خوابیدن)

استفاده از مواد مخدر و دخانیات

کمبود توده بدنی و ضعف عضلانی

تغذیه نامناسب


پیشگیری از زخم بستر

از آنجایی که درمان هر نوع زخم سخت تر از پیشگیری از بروز آن است، در ادامه به روش های مختلفی برای ممانعت از ایجاد زخم بستر یا پیشرفت آن اشاره می کنیم.


تغییر پوزیشن بدن بیمار به طور مداوم

یکی از نکات مهم برای پیشگیری از ایجاد زخم بستر، تغییر پوزیشن بدن بیمار به طور مداوم است. زخم بستر بیشتر در مناطقی مانند آرنج، پاشنه پا، پشت و طرفین سر، کمر و لگن که دارای بافت عضلانی کمتری هستند، دیده می شود. قسمت هایی از بدن که بافت عضلانی کمتری دارند به علت فشار طولانی مدت و کمبود اکسیژن دچار زخم بستر می شوند. چون بافت ناحیه تحت فشار به خوبی تغذیه نمی شود شروع به از بین رفتن می کند. در بافت های مرده عفونت سریع تر گسترش می یابد. اغلب اوقات در یک شب یک زخم بزرگ ظاهر می شود و بیماران را با چالش هایی از قبیل اینکه چگونه این اتفاق رخ داد، مواجه می کند. بنابراین تغییر حالت بدن فرد، تقسیم وزن و فشار وارد بر بدن و ممانعت از ایجاد فشار طولانی مدت در یک نقطه از بدن، با حفظ جریان خون در نواحی مختلف از مردن بافت ها و ایجاد زخم بستر جلوگیری می کند. به این منظور موقعیت بیمار باید حداکثر هر 2 ساعت یک بار تغییر کند. چون بیماران نمی توانند پوزیشن خود را تغییر دهند و به مدت طولانی درهمان موقعیت می مانند به سرعت دچار زخم بستر می شوند. در چنین مواردی می توان از تخت های مخصوصی که باعث کاهش فشار می شود یا محصولات ویژه استفاده کرد و یا می توان با عوض کردن پوزشین بیمار هر 2 ساعت یک بار از زخم بستر جلوگیری کرد. حالات این پوزیشن ها می تواند بصورت دوره ای تغییر کند. قسمتهایی از بدن بیمار که با بستر در تماس است و یا بیمارانی که به طرفین می خوابند و قسمتهایی مانند زانوها در تماس یکدیگر قرار می گیرند، برای جلوگیری از قرمز شدن پوست، مناطقی که ریسک بالایی در ایجاد زخم بستر دارند باید به طور مرتب از نظر نشانه های اولیه بروز آسیب پوستی و زخم بستر کنترل شوند. قرمزی، خارش، سوزش و گرمای پوست از علائم اولیه زخم فشاری یا زخم بستر است. اگر بیمار به حالت پشت خوابیده یا نشسته باشد برای جلوگیری از فشاربه پاشنه ها زیر پاها و اگر به حالت طرفین خوابیده باشد بین زانوها حتما باید یک بالش قرار داد.



استفاده از تخت مخصوص و تشک مواج

امروزه انواع تخت های مدرن و پیشرفته خانگی و بیمارستانی برای کمک به جابجایی و تغییر وضعیت بدنی راحت تر بیمار و تقسیم فشار در تمام نقاط بدن در دسترس هستند.  همچنین انواع تشک های مواج که با استفاده از جریان متوالی هوا در حفره های تشک، همچون یک ماساژور عمل می کنند تاثیر فراوانی در کاهش آسیب های پوستی و جلوگیری از زخم بستر دارند. با وجود جریان هوا در لوله ها و فضاهای تشک، میزان جریان خون زیر پوست بدن بیمار افزایش می یابد و از بروز زخم بستر پیشگیری می کند. البته این بدان معنا نیست که اگر از تشک های مخصوص استفاده کنیم از ایجاد زخم بستر در امان خواهیم بود، همانطور که گفته شد عوامل محیطی نیز یکی از دلایل ظاهر شدن زخم بستر است.


جریان هوا در بستر مهم است

یکی از عوامل مهم در ایجاد زخم بستر، رطوبت زیاد و مداوم محیط، بدن و لباس بیمار است. تعریق زیاد در فصل گرما و عدم تحرک با ایجاد یک محیط مناسب جهت رشد باکتری و انواع قارچ ها و حساسیت های پوستی آسیب پذیری پوست را افزایش داده و ریسک ایجاد زخم بستر را افزایش می دهند. نکات زیر در جلوگیری از زخم بستر نقش موثری دارند:

1- جریان هوا و تهویه مناسب در محل قرار گیری بیمار

2- تعویض مداوم لباس و ملحفه بیمار

3- استفاده از لباس و ملحفه با پارچه نخی لطیف و نازک که جریان هوا را از خود عبور بدهند و قدرت جذب رطوبت را داشته باشند.

4- رعایت بهداشت و نظافت بیمار و استحمام روزانه با آب ولرم.


پیشگیری از اصطکاک پوستی

اصطکاک پوستی مداوم ریسک ایجاد زخم بستر را افزایش می دهد. اصطکاک ممکن است با کشیده شدن پوست روی لباس، ملحفه یا تشک ایجاد شود. همچنین برخورد و اصطکاک پوست نواحی مختلف مثلا تماس مداوم انگشتان دست یا پا با یکدیگر در افرادی که دچار فلج حرکتی هستند، از جمله عوامل مشتعد کننده ایجاد زخم پوستی است. به منظور پیشریگی از این مسئله، بین انگشتان دست و پا و نواحی از بدن که به دلیل تجمع چربی روی یکدیگر قرار می گیرند باید دائما بررسی و معاینه شود. همچنین استفاده از پوشش بین دو ناحیه مجاور پوستی، بین انگشتان پا و دست، شستشو و نظافت و رطوبت رسانی به این نواحی بهترین راه محافظت از پوست می باشد.


تغذیه مناسب

وجود توده بدنی و عضلات به کاهش ریسک زخم بستر کمک فراوانی کرده و از فشار استخوان و مفاصل بر بافت نرم و پوست می کاهد. تغذیه مناسب برای حفظ ماهیچه ها و افزایش مقاومت پوست در مقابل آسیب نقش اساسی دارد.

1- افزایش پروتئین مصرفی

2- استفاده از سبزیجات و میوه های تازه

3- استفاده از غذاهایی که سرشار از آنتی اکسیدان و ویتامین هستند

4- دریافت تمامی کالری مورد نیاز روزانه

5- استفاده از چربی های سالم و گروه امگا


درمان زخم بستر

در درمان زخم بستر معمولا چند روش به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار می گیرند تا تاثیر گذاری آنها بیشتر و سریعتر باشد. این روش ها ممکن است با توجه به نوع و درجه زخم و شرایط بیمار، متفاوت باشند. از جمله درمان های زخم بستر می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1- وکیوم تراپی یا درمان زخم بستر با فشار منفی

2- پانسمان های نوین مراقبت از زخم

3- استفاده از تجهیزات طبی مانند تشک مواج، تخت مخصوص

4- ماساژ درمانی

5- استفاده از کرم و پماد های مرطوب کننده، التیام بخش و ضد التهاب

6- درمان عفونت زخم با آنتی بیوتیک خوراکی، موضعی یا تزریقی طبق دستور پزشک

7- کنترل میزان کالری دریافتی و مواد مغذی لازم برای افزایش ایمنی بدن و مقاومت پوستی، افزایش پروتئین دریافتی.

8- دبریدمان زخم بستر


درمان خانگی زخم بستر

بسیاری از گیاهان و ترکیبات طبیعی از دیرباز در طب سنتی برای کاهش عفونت و درمان زخم مورد استفاده بوده اند. علاوه بر این برخی گیاهان مانند رزماری، با افزایش جریان خون در موضع موجب افزایش اکسیژن رسانی و پیشگیری از ایجاد زخم بستر می شوند. استفاده از عسل به ویژه عسل مانوکا که برای مصارف درمانی و به صورت استریل تولید شده، به صورت پماد، کرم یا در ساختار پانسمان های نوین، کاربرد باالقوه ای در درمان انواع زخم بستر دارد. عسل خواص رطوبت بخشی و آنتی باکتریال قوی داشته و با ممانعت از عفونت زخم موجب ترمیم سریعتر آن می شود. پیش از هر نوع درمان خانگی و گیاهی با پزشک خود مشورت نموده و از عدم تداخل آنها با سایر درمان های در حال انجام اطمینان حاصل کنید.

درمان زخم بستر در سالمندان

به دلیل افزایش احتمال ابتلا به انواع بیماری ها، ناتوانی های حرکتی، آسیب به اعصاب محیطی و عوارض جانبی داروها و بیماری ها و کاهش تحرک و تغذیه نامناسب در سنین بالا، سالمندان بیشتر با خطر زخم بستر مواجه هستند. درمان زخم بستر در سالمندانی که از بیماری های تضعیف کننده سیستم ایمنی همچون دیابت رنج می برند، به مراتب مشکل تر می باشد. روش درمان زخم بستر در سالمندان بر افزایش قدرت سیستم ایمنی، تغذیه مناسب، آنتی بیوتیک درمانی و مراقبت های عمومی همچون تهویه مناسب، خشک بودن بدن و پوشش، رعایت بهداشت و استفاده از تشک مواج متمرکز است.